W centrum Wejherowa, otoczony rozległym parkiem, stoi pałac który kryje jedną z najbardziej zaskakujących tajemnic architektonicznych Pomorza. Neogotycka rezydencja Przebendowskich i Keyserlingków to dziś siedziba Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, ale to nie eksponaty są największą niespodzianką tego miejsca. Pod warstwami tynku odkryto freski pompejańskie, które do dziś stanowią zagadkę dla historyków sztuki.
Mało kto wie, że to jedyne muzeum w Polsce poświęcone wyłącznie piśmiennictwu i muzyce konkretnego regionu.
- freski pompejańskie w każdym pomieszczeniu
- jedyne muzeum piśmiennictwa w Polsce
- malowidła o wysokiej wartości artystycznej
- piękny park z stawami
- fascynująca historia rodziny Keyserlingków
Historia pałacu – od Przebendowskich do Keyserlingków
Budowę rozpoczął w 1767 roku Ignacy Franciszek Przebendowski, który postanowił wznieść rodową siedzibę na terenach dawnych ogrodów mieszczańskich nad Cedronem. Problem w tym, że grunt był podmokły i wymagał osuszenia – efektem tych prac są stawy, które do dziś otaczają park. Powstały dwa niepołączone skrzydła, ale po I rozbiorze Polski w 1772 roku Przebendowski porzucił inwestycję i sprzedał dobra.
W 1796 roku majątek przejął Otto Aleksander von Keyserlingk. Rozebrał pozostałości niedokończonej budowli i w latach 1796-1800 wzniósł nowy, skromniejszy pałac – parterowy, na wysokim podpiwniczeniu, z klasycystycznym gankiem od strony ogrodu.
Obecny neogotycki kształt budynek przybrał w połowie XIX wieku. Nietypowa dla pomorskich rezydencji bryła nawiązuje formą do włoskich willi, z wysuniętymi ku przodowi skrzydłami bocznymi i schodkowymi szczytami. Nad głównym wejściem widnieje kartusz z herbem rodziny Keyserlingk.
Rodzina Keyserlingków mieszkała tu do 1945 roku. Ostatni właściciel, Heinrich Keyserlingk junior, zmarł w dramatycznych okolicznościach tuż po wkroczeniu Armii Czerwonej – według relacji rodzinnych na tyfus głodowy, wycieńczony i pozbawiony opieki. Po wojnie w budynku mieściły się Technikum Leśne, internat i przedszkole dla dzieci niesłyszących.
Tajemnica fresków pompejańskich
Podczas remontu budynku pod koniec XX wieku odkryto coś, czego nikt się nie spodziewał – wszystkie pomieszczenia pałacu okazały się pokryte malowidłami ściennymi w stylu malarstwa pompejańskiego z okresu 15 r. p.n.e. – 63 r. n.e. Na ścianach pojawiają się arkady, tarasy z balustradami, zamglone włoskie pejzaże z morzem, wyspą i klifowym wybrzeżem.
Polichromie o wysokiej wartości artystycznej przedstawiają uroki przyrody i architektury Italii. To właśnie one są największą zagadką – nikt do końca nie wie, kto je wykonał, kiedy dokładnie powstały i dlaczego właściciele pałacu zdecydowali się na tak nietypową dla Pomorza dekorację wnętrz.
Freski pompejańskie pokrywające wszystkie pomieszczenia pałacu to unikalna dekoracja na skalę całego regionu. Historycy sztuki wciąż zastanawiają się, skąd wzięła się ta włoska inspiracja w pruskim Wejherowie.
Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej
Od 1995 roku pałac jest siedzibą jedynego w swoim rodzaju muzeum. Żaden inny region w Polsce nie ma instytucji poświęconej wyłącznie swojemu piśmiennictwu i muzyce. W historycznych wnętrzach przechowywane są bezcenne skarby – pierwsze książki drukowane w języku kaszubskim, rękopisy Floriana Ceynowy i Aleksandra Majkowskiego, unikalna kolekcja nut i instrumentów ludowych.
Zwiedzanie nie wymaga znajomości języka kaszubskiego. Eksponaty opowiadają szerszą historię regionu, pokazują jak powstawała tożsamość kulturowa Kaszub, jak rozwijała się literatura i muzyka ludowa. Dla osób zainteresowanych historią Pomorza to naprawdę ciekawe miejsce.
Muzeum organizuje warsztaty – kaligrafii, plastyczne, muzyczne. Prowadzi też aktywną działalność edukacyjną, szczególnie dla szkół z regionu.
Park Miejski im. Aleksandra Majkowskiego
Do pałacu przylega rozległy park założony w XVIII wieku w stylu angielskim. Wiekowe drzewa, kolorowe klomby, rozległe trawniki, fontanna i zbiorniki wodne tworzą przestrzeń idealną na spacer przed lub po zwiedzaniu muzeum.
Park nosi imię Aleksandra Majkowskiego, najwybitniejszego twórcy literatury kaszubskiej, który pisał o zachowaniu skarbów nagromadzonych przez ojców dla przyszłych pokoleń. To właśnie jego wizja znalazła realizację w muzeum mieszczącym się w pałacu.
W parku pałacowym znajdują się stawy, które powstały podczas osuszania podmokłego gruntu jeszcze w XVIII wieku. To pamiątka po pierwszej, nieudanej próbie budowy rezydencji przez Przebendowskich.
Legenda o Adelajdzie de Lynear von Keyserlingk
Z pałacem wiąże się romantyczna legenda o córce dawnych właścicieli – Adelajdzie. Jej nagrobek znajduje się na pobliskiej Kalwarii Wejherowskiej, w sąsiedztwie Kościoła Trzech Krzyży. Według jednej wersji rodzina była przeciwna jej małżeństwu z pruskim oficerem Karlem de Lynear, który był katolikiem. Keyserlingkowie jako protestanci nie zgodzili się na pochówek zmarłej na rodowym cmentarzu.
Inna wersja głosi, że Adelajda sama zażyczyła sobie pochówku w tym miejscu – tam gdzie pożegnała ukochanego wyruszającego na wojnę. Współcześnie grób stał się miejscem spotkań zakochanych.
Dla kogo to miejsce
Pałac Keyserlingków to propozycja przede wszystkim dla miłośników historii i nietypowych miejsc. Freski pompejańskie robią wrażenie nawet na osobach, które zwykle omijają muzea szerokim łukiem. Sama architektura budynku z jego włoskimi inspiracjami wyróżnia się na tle innych pomorskich rezydencji.
Rodziny z dziećmi mogą połączyć zwiedzanie ze spacerem po parku. Dla młodszych zwiedzających muzeum przygotowuje specjalne warsztaty, które pozwalają aktywnie poznawać kulturę kaszubską.
Osoby interesujące się literaturą regionalną znajdą tu prawdziwe skarby – zbiory dokumentują rozwój piśmiennictwa kaszubskiego od początków do współczesności. To dobry punkt wyjścia, żeby zrozumieć specyfikę tego regionu.
Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Pałac można zwiedzać od poniedziałku do piątku w godzinach 10:00-17:00 oraz w weekendy od 11:00 do 17:00. Wstęp jest biletowany – aktualne ceny biletów normalnych, ulgowych i rodzinnych najlepiej sprawdzić na stronie muzeum.wejherowo.pl, bo mogą się zmieniać.
Na spokojne zapoznanie się z ekspozycją warto przeznaczyć około 1,5 do 2 godzin. Jeśli planuje się też spacer po parku, lepiej zarezerwować pół dnia.
Pałac znajduje się w centrum Wejherowa, w Parku Miejskim. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – Wejherowo leży przy trasie S6 łączącej Trójmiasto z zachodnią częścią Pomorza. Z Gdańska to około 30 kilometrów, z Gdyni jeszcze mniej. Parking znajduje się w pobliżu.
Dla osób podróżujących komunikacją publiczną – z Gdańska i Gdyni kursują pociągi SKM, czas przejazdu to około 30-40 minut. Z dworca kolejowego do pałacu można dojść pieszo w kilkanaście minut przez centrum miasta.
Warto połączyć wizytę w pałacu z odwiedzinami pobliskiej Kalwarii Wejherowskiej – jednego z najstarszych kalwaryjnych zespołów sakralnych w Polsce, założonego w 1649 roku.
Muzeum prowadzi również wystawy czasowe, więc jeśli ktoś planuje przyjechać specjalnie, warto wcześniej sprawdzić program na stronie internetowej. Czasem organizowane są koncerty muzyki kaszubskiej w historycznych wnętrzach – atmosfera w takich momentach jest wyjątkowa.